Ty też zostań ekspertem!

          Pewnego uroczego poranka, miałam okazję jechać autobusem, w którym usłyszałam rozmowę dwóch dziewczyn o tym, jak jednej z nich zepsuła się pralka i musiała wezwać specjalistę, a w jej domu nigdy nie było takich sytuacji, bo rodzice zawsze z wszystkim sobie radzili. Poza tym, że podsłuchiwanie cudzych rozmów jest paskudnym nawykiem (ale to się samo dzieje!), ta rozmowa skłoniła mnie do pewnej refleksji. Rzeczywiście wygląda na to, że w naszym społeczeństwie mijają czasy ludzi, którzy znają się na wszystkim i powoli wyodrębniają się grupy ekspertów w konkretnych dziedzinach. Sami oceńcie, czy jest to zmiana na lepsze czy wręcz przeciwnie, ja natomiast chciałabym się zastanowić, czym może różnić się wiedza takiego eksperta od naszej.

          Psychologia poznawcza, zajmująca się funkcjonowaniem umysłu, pojęcie wiedzy wyjaśnia jako zbiór trwale przechowywanych informacji, dobrze zorganizowanych i powiązanych ze sobą. Brzmi trochę abstrakcyjnie, no nie? Nie wiem, czy naukowcy uznaliby to za adekwatne porównanie, jednak ja lubię wyobrażać sobie strukturę wiedzy jako mrowisko, z tymi wszystkimi korytarzami łączącymi mrówcze „pokoiki”, niczym fragmenty wiedzy (tak, miewam dziwne skojarzenia). 

          W codziennym życiu ekspertami nazywamy lekarzy-specjalistów, naukowców, znawców różnych dziedzin sztuki, ale równie dobrze możemy określić tym mianem świetnego hydraulika („Pan Henio jest ekspertem jeśli chodzi o udrażnianie kanalizacji!”). Natomiast w psychologii poznawczej, eksperta definiuje się jako posiadacza obszernej, lecz wyspecjalizowanej w pewnej wąskiej dziedzinie wiedzy. Jako cechy wiedzy eksperckiej wymienia się jeszcze bardzo dobrą organizację, która pozwala na szybkie przypomnienie sobie potrzebnych informacji oraz możliwość sprawnego wykorzystywania jej w sposób praktyczny.

          Wyjątkowo ciekawym zjawiskiem związanym z wiedzą ekspercką jest tak zwany efekt eksperta, który polega na tym, że eksperci rozwiązując nietypowe problemy z dziedziny, w której się specjalizują, mają tendencję do popełnia większej ilości pomyłek, niż osoby zaczynający działalność w tej dziedzinie (nowicjusze). Co ciekawe, jeśli problemy są typowe, eksperci rozwiązują je w sposób bardziej elastyczny i znacznie sprawniejszy. Sądzę jednak, iż warto mieć świadomość istnienia takiego efektu i kontrolować, czy w naszych działaniach nie popadamy w rutynę i nie wykonujemy czynności „na pamięć”.

Nęcka, E., Orzechowski, J., Szymura, B. (2006). Psychologia poznawcza. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.